گره زدن ریشههای سفید فرش یک فرآیند مراقبتی مهم است که برای حفاظت از فرش و جلوگیری از خطرات مختلف انجام میشود. این کار به تأسیس نظم و ترتیب در ساختار ریشه فرش کمک میکند و از آسیبهای ممکن به ریشه جلوگیری مینماید. در ادامه، به برخی از دلایل و نکات مهم درباره گرهزدن ریشههای زیبای فرش اشاره خواهیم کرد.
کلیک کنید: خاک گیری فرش
- حفاظت از ساختار فرش: برای حفظ شکل اصلی و ساختار فرش، گرهزدن ریشهها ضروری است. این فعل از امکان وازهم گسیختگی، کمرنگی، یا خرابی ناشی از استفاده روزمره و پارگیهای مختلف جلوگیری میکند.
- پیشگیری از پارگی و ریزش مواد: ریشههای سفید فرش ممکن است در طول زمان به دلیل استفاده مکرر و فشارهای مختلف، پارگی یا ریزش مواد را تجربه کنند. با گره زدن این ریشهها، این خطرات به حداقل ممکن میآید.
- تقویت مقاومت فرش: گره زدن ریشهها به فرش کمک میکند تا مقاومت و استحکام آن افزایش یابد. این فرآیند باعث میشود که فرش توانایی مقاومت در برابر فشارها و استفاده روزمره را حفظ کند.
- افزایش دوام و عمر مفید: با گره زدن ریشهها، عمر مفید فرش به طور قابل توجهی افزایش مییابد. این اقدام به صورت مستقیم باعث میشود که فرش به مدت طولانیتری در شرایط خوب و سالم باقی بماند.
- جلوگیری از گره خوردن: گرهزدن ریشهها به جلوگیری از درهم تنیدن و گره خوردن کمک میکند. این امر موجب حفظ نظم و زیبایی ظاهری فرش میشود.
روشهای مختلفی برای گره زدن ریشه های فرش وجود دارد که عبارت است از :
-
گره زنجیره ای
گره زنجیرهای برای فرشهایی با ریشههای بلند مناسب است و این نوع گرهها عمدتاً به منظور افزودن زیبایی به فرش استفاده میشوند. برای ایجاد گره زنجیرهای، ابتدا باید یک گره نخودی یا حتی دو گره را در انتهای ریشهها ایجاد کنید. سپس، ریشهها را به فاصلهای حدود ۲ سانتیمتر از گره نخودی امتداد دهید و مجدداً با هم یک گره معمولی بزنید. این عمل را دوباره انجام دهید، اما این بار امتداد ریشهها را با فاصلهای ۲ سانتیمتری از ریشههای همجوار به گره بزنید. در نهایت، تمامی ریشههای فرش به صورت یک زنجیرهای زیبا و ترتیبیافته تغییر شکل خواهند داد.
-
دوگره
برای بافت دوگره، لازم است تمامی ریشههای فرش را به دستههای ۲ تا ۵ تایی تقسیم نموده و در ادامه، با استفاده از یک تکنیک خاص، دوگره را بافت نمایید. برای این منظور، یک دسته از ریشهها را با دست چپ نگه دارید و سپس با دست راست، نخی شبیه به نخ پود را با یک سبابه ۶۰ درجه از آن گرفته و سپس آن دسته نخ را دو مرتبه به دور میانه، سبابه و شصت بچرخانید.
در مرحله بعد، اولین دسته ۲ یا ۵ تایی از ریشهها را از میان آن بیرون بیاورید و نخ را با دست دیگر (دست راست) هدایت کنید. سپس، این دسته ریشهها را روی اولین دسته گذاشته و اینگونه گره ایجاد کنید.
این گره (دوگره) دقیقاً به انتهای ریشهها هدایت میشود و باعث ایجاد استحکام قوی در گلیم و یا بافت فرش میگردد. این عمل را به ترتیب روی دستههای دوم، سوم، چهارم و پنجم از ریشههای فرش انجام دهید.
این روش اغلب در فرشهای نو که ریشههای بلند و سالمی دارند مورد استفاده قرار میگیرد. در صورتی که فرش به دلیل کهنه بودن چلههای آن پوسیده و کوتاه شده باشد، از این روش استفاده کردن ممکن نیست و باید برای ایجاد دوگره از نخ و سوزن استفاده گردد.
-
گره پنجره ای
این نوع گره اصطلاحاً به عنوان “گره تزیینی” شناخته میشود و به طور اساسی جهت تزیین و زیبایی فرشها مورد استفاده قرار میگیرد. برای ایجاد این گره، ابتدا در انتهای ریشهها یک گره نخودی یا حتی دو گره ایجاد میشود. سپس، امتداد ریشههای همجوار با فاصلهای در حد ۱.۵ الی ۲ سانتیمتر از گره نخودی، دوباره با هم گرهای معمولی زده میشود.
مرحله بعد، مجدداً امتداد ریشهها از محل قبلی و با فاصلهای ۱.۵ الی ۲ سانتیمتر با ریشههای همجوار گره میزند. در نهایت، این فرآیند باعث تغییر شکل کلیه ریشههای فرش به صورتی پنجرهای میشود. این نوع گره تزیینی معمولاً بر روی فرشهای نفیس گل ابریشمی از مناطقی همچون تبریز، اصفهان، نایین و دیگر مناطق بافت ابریشمی به کار گرفته میشود.
-
گره نخودی
برای ایجاد گره نخودی، ضرورت دارد که طول ریشهها به اندازه لازم بلند باشد. در این روش، ریشهها را به دستههای ۲ تا ۵ تایی تقسیم نموده و سپس به شیوه معمولی دور هم پیچانده و گره بزنید. اگر فرش موردنظر قدیمی باشد یا ریشههای آن کوتاه باشند، ابتدا باید ریشهها را افزوده و آنها را بلندتر کنید. سپس، با استفاده از روش توضیح داده شده، گره نخودی را درست کنید.
در این بخش، به توضیح انواع گرههای مورد استفاده در ریشههای فرش پرداختهایم. هرکدام از این گرهها، زمانی که در ریشه فرش ایجاد میشوند، دو نقطه قوت اساسی را به ریشههای فرش شما افزوده و به بهترین نحو ممکن به حاشیه فرش دستباف و ماشینی شما جلوه بصری فوقالعادهای میبخشند. علاوه بر این، مقاومت ریشه فرش را چندین برابر افزایش داده و از هر گونه گسیختگی جدا جلوگیری میکنند.
راههای ترمیم قالی کج
برای حل مشکل کجی قالی یا تابلو فرش، دو روش عمده به نام دارکشی و جابهجایی گرهها وجود دارد. این روشها به شکلهای سنتی و مدرن انجام میشوند تا فرش به حالت طبیعی و اولیه بازگردد.
دارکشی: در این روش، فرش روی تختهای پهن قرار میگیرد و با استفاده از نخ تراز و میخ ثابت میشود. همچنین، بخشی از فرش به تختهای به شکل هفت وصل متصل میشود. این اقدام باعث ترمیم کجی فرش میشود و با گذر زمان و افزایش کشش دستگاه، شکل آن به حالت اولیه بازمیگردد.
جابهجایی گرهها: در این روش، رفوکار اقدام به باز کردن سر ریشهها و گرهها مینماید. سپس، با جابهجایی این عناصر، شکل ظاهری فرش اصلاح میشود. این روش نه تنها بهبود ظاهر فرش را ایجاد میکند، بلکه ارزش آن را نیز افزایش میدهد.
با انتخاب یکی از این روشها، میتوانید فرش خود را به حالت ایدهآل و زیبا بازگردانید و از آن بهرهمند شوید. که ما در این مقاله در رابطه با دارکشی قالی بصورت کامل نکاتی را ارایه خواهیم داد.
دارکشی فرش چیست؟
ممکن است ملاحظه کرده باشید که بسیاری از فرشها پس از بافت یا شستشو، در اطراف و حاشیههای راست آنها به کجی و ناهمگونی (شامل حالت موجی، قوسی، و لوله شدن) مبتلا میشوند.
دارکشی فرش
عمدتاً بعد از شستشو، دارکشی بر روی فرشها اجرا میشود. بسیاری از فرشهای دستبافته، ابریشمی، قدیمی، و حتی ماشینی، پس از مدتی استفاده، به دلیل عواملی نظیر کجی در حاشیه، آسیب میبینند. دارکشی یک راه حل است که با آن میتوان مشکل ناهمگونی فرش را بهبود بخشید.
علت کج شدن فرش
هنگامی که الیاف فرش به دلایل مختلف، مانند خطوط راست که به دلیل عوامل مختلف به شکل موج میافتند، کج میشوند، از اصطلاح کج شدن فرش استفاده میشود. دلایل این مشکل متنوع هستند و شامل:
- عدم دقت در چلهکشی و اجرای نادرست آن
- عدم هماهنگی در شانهزدن فرش
- اشتباهات در شانهزدن فرش
- شانهنزدن ریشهها
- نقص در تنظیم دستگاه بافت فرش
- شستشوی غیراصولی فرش
- اشتباهات در بافت و گرهزنی فرش
- استفاده از مواد بیکیفیت در بافت فرش
به کمک دارکشی، این مشکلات قابل حلند و فرش میتواند به حالت اولیهاش بازگردد.
روش دارکشی فرش
برای انجام دارکشی فرش، ابتدا فرش را روی سطوح صاف قرار میدهند و با پاشیدن کمی آب، نم دار میکنند تا خاصیت ارتجاعی و کششی بیشتری بگیرد. سپس ابعاد فرش مشخص شده و در صورت فرو رفتگی، با استفاده از چنگگ، آن را به بیرون کشند تا صاف شود. در مرحله بعد، با دستگاه مخصوص دارکشی، فرش را تا حدی کشیده و صاف میکنند تا قسمتهای فرو رفته به حالت قبلی بازنگردد.
فرش ها در این فرآیند با اتصال ریشهها به میخها کشیده میشوند و گرهزنی انجام میگیرد. پس از این مرحله، فرش حدود دو تا چهار روز در حالت کشیده باقی میماند تا به طور کامل صاف شده و قسمتهای ناهمگون حاشیهها اصلاح شود. این عمل به تجربه و تبحر زیادی نیاز دارد.
در صورت اجرای غیرتخصصی دارکشی، ممکن است فرش دچار پارگی و آسیب شود. برای اصلاح میخهای حاشیه، از الیاف مخصوص و همرنگ بافت فرش برای پوشاندن آن استفاده میشود.
آشنایی با انواع روشهای دارکشی فرش
دارکشی فرش، از سه روش اصلی بهره میبرد که عبارتند از دارکشی لولایی، دارکشی قلاب کش، و دارکشی پرسی. در زیر به مختصر به توضیحات هرکدام اشاره میشود.
دارکشی لولایی: در این روش، از یک لوله استفاده میشود که به طول فرش قرار میگیرد. لوله با اعمال فشار و کشیدگی، فرش را به حالت صاف و مرتب میآورد. این روش به خوبی برای اصلاح فرشهای بافته شده با الیاف مختلف مناسب است.
دارکشی قلاب کش: در دارکشی قلاب کش، از یک قلاب که به میخها و ریشههای فرش متصل است، برای کشیدن فرش به جهت مورد نظر استفاده میشود. این روش به خصوص برای اصلاح ناهمگونیها و کجیهای فرشهای دستبافته بسیار مؤثر است.
در روش دارکشی قلاب کش برای به حالت ایدهآل درآوردن فرش، ابتدا موقعیت و میزان کجی فرش مشخص میشود. سپس فرش با سر چله به دستههای جداگانه تقسیم شده و از طریق چلههای زوج و فرد با استفاده از یک میله به نام “سیخو” به حالت صاف کشیده میشود.
دارکشی پرسی: دارکشی پرسی با استفاده از یک دستگاه پرس، فرش را به حالت مطلوب کشیده و صاف میکند. این روش به ویژه برای فرشهای با الیاف حساس و چرمی مناسب است و به دلیل استفاده از فشار همگن، نتایج یکنواخت و بهتری ایجاد میکند. روش دارکشی پرسی، به عنوان یک روش نسبت به دیگران جدیدتر و تخصصیتر محسوب میشود. در این روش، برخلاف دیگر روشها، از میخ و تخته استفاده نمیشود. دستگاههای دارکشی پرسی ایستاده و فلزی هستند، و پایههای نگهدارنده آنها قابل تنظیم میباشند.
این روش به دلیل امکان تنظیم ارتفاع، بهترین عمل کشیدن و نگه داشتن فرشها را فراهم میکند. مزیت این دستگاه نسبت به روشهای دارکشی قلاب کش و لولایی در این است که امکان تنظیم ارتفاع وجود دارد؛ به این ترتیب، خطر صدمات ناشی از خم شدن مقابل دستگاه به حداقل میرسد.
با آشنایی به این سه روش اصلی دارکشی، میتوانید بر اساس نیاز و نوع فرش، بهترین روش را انتخاب کرده و فرش خود را به حالت ایدهآل بازگردانید.
نکات مهم در چله کشی فرش
- عمدتاً چله کشی فرش برای فرشهای عتیقه، دستبافت، و نفیس اجرا میشود؛ لذا فرشهای ماشینی به طور کلی به چله کشی نیاز ندارند.
- انواع ناهمگونیهای فرش نیازی به چله کشی ندارند و بسیاری از آنها قابل ترمیم با روشهای دیگر هستند.
- فشار زیاد بر فرش توسط افراد غیرمتخصص میتواند به پارگی فرش منجر شود. بنابراین قبل از تحویل فرش به رفوگر، اطمینان حاصل کنید که دارای تجربه و تخصص مورد نیاز است.
- فرشهایی که بیش از حد ناهمگون شدهاند، ممکن است قابل ترمیم نباشند.
- تجهیزات مورد استفاده در چله کشی بسیار حائز اهمیتند. میخهای چله کشی باید ظریف و نازک باشند تا از پارگی ریشهها در اثر کشیدگی زیاد جلوگیری شود.
- فرشها برای صاف کردن نباید به یکباره کشیده شوند. کشش وارد شده باید به تدریج افزایش یابد تا فرش به طور کامل صاف شود.
- فرآیند دارکشی زمانبر است، بنابراین اگر به تحویل فرش عجله کنید، ممکن است به دلیل کشیدگی سریع، آن فرش دچار آسیب شود.
هزینههای دارکشی فرش
دارکشی فرش یک فرآیند تخصصی و زمانبر است که هزینههای آن بستگی به عوامل زیادی دارد. بعد از تعمیر فرش، انتظار بالا بودن مبلغ پرداختی وجود دارد. برای تخمین حدودی هزینه دارکشی، از رفوگر مشاوره بگیرید و سپس با توجه به موارد زیر مبلغ نهایی را تخمین بزنید:
میزان تراکم فرش: هرچه تراکم فرش بیشتر باشد (به دلیل تعداد زیاد رجها)، هزینه دارکشی نیز افزایش مییابد.
میزان ناهماهنگی و کجی فرش: فرشهای نیازمند تعمیر بیشتر، هزینه بیشتری دارند. توجه داشته باشید که فرشهایی که آسیب زیادی دیدهاند، ممکن است با این روش قابل تعمیر نباشند.
مقدار ظرافت فرش: فرشهایی با ظرافت زیاد نیاز به دقت بیشتر در تعمیر دارند، بنابراین هزینه تعمیر بیشتر است.
نوع روشهای دارکشی: انواع مختلف روشهای دارکشی قیمتهای مختلفی دارند، به عنوان مثال، دارکشی پرسی معمولاً گرانتر است نسبت به روشهای دیگر.
سوالات متداول
انواع گرهها در سر ریشه های قالی چیست؟
گرههای سر ریشه در قالیها به دو نوع اصلی تقسیم میشوند: گره فارسی و گره ترکیبی. گره فارسی در قالیهای دستبافت و عتیقه معمولاً استفاده میشود و به صورت دایرهای و جداگانه در سر ریشه قرار میگیرد. گره ترکیبی نیز معمولاً در قالیهای ماشینی بهکار میرود و از ترکیب گره فارسی و گره سینهای تشکیل شده است.
چگونه میتوان قالیهای کج را ترمیم کرد؟
برای ترمیم قالیهای کج، اقدامات مختلفی صورت میگیرد. یکی از روشهای رایج ترمیم، استفاده از تکنیکهای دارکشی میباشد. در این فرآیند، گرههای کج یا خراب اصلاح شده و قالی به حالت اولیه بازمیگردد. همچنین، استفاده از مواد نخی و الیاف مشابه به بافت قالی نیز جهت ترمیم و تقویت نقاط ضعف مورد استفاده قرار میگیرد.
اقدامات پیشگیرانه برای حفظ ریشه و گرههای قالی چیست؟
برای جلوگیری از آسیب و زیان به ریشه و گرههای قالی، اقدامات پیشگیرانه مهم میباشد. استفاده منظم از زیره قالی و پد قالی بر روی سطح زمین کمک به کاهش فشار و سایش بر روی گرهها و ریشهها میکند. همچنین، از قالیها با نخهای با کیفیت و محافظت در مقابل نور مستقیم آفتاب استفاده کنید تا رنگ و بافت آنها حفظ شود. به علاوه، از حرارت و رطوبت مفرط نیز بپرهیزید تا از خشک شدن گرهها و ریشهها جلوگیری شود.